Acta Scientiarum Polonorum
Silvarum Colendarum Ratio et Industria Lignaria

Korzeniowiec (Heterobasidion spp.) należy do najgroźniejszych patogenów drzew leśnych strefy umiarkowanej, gdyż powoduje istotne straty gospodarcze i ekologiczne.

Celem niniejszej pracy jest przegląd aktualnej literatury dotyczącej wpływu zmian klimatycznych na biologię, epidemiologię oraz strategie ochrony przed tym patogenem w warunkach Polski.

Omówiono główne czynniki meteorologiczne i klimatyczne – wzrost średnich temperatur, łagodniejsze zimy, wydłużające się okresy bezopadowe oraz silne wiatry powodujące wiatrołomy – które sprzyjają wydłużeniu okresu aktywności patogena i zwiększeniu liczby infekcji pniaków oraz korzeni. Zwrócono uwagę na sezonowość infekcji zarodnikowej, dynamikę rozprzestrzeniania się patogenu poprzez systemy korzeniowe i wiatrołomy oraz na znaczenie zmian struktury drzewostanów w kształtowaniu ognisk chorobowych. Przeanalizowano wpływ anomalii przebiegu temperatury powietrza i gleby oraz opadów, tj. czynników prowadzących do okresowego osłabienia drzew i wzrostu podatności na infekcje. Przedstawiono aktualny stan wiedzy dotyczący warunków optymalnych dla zarodnikowania oraz wzrostu grzybni i owocników, a także potencjalnych zmian ryzyka infekcji w kontekście ocieplania się klimatu. Wskazano również na konieczność doskonalenia metod profilaktyki biologicznej w ochronie lasu, zwłaszcza poprzez powszechne stosowanie preparatów zawierających Phlebiopsis gigantea, które stanowią obecnie podstawowy i zalecany sposób ograniczania infekcji pniaków przez Heterobasidion annosum s.l. Podkreślono potrzebę zintegrowanych działań hodowlano-ochronnych opartych na prognozach klimatycznych i regionalnych scenariuszach presji patogenów, obejmujących w szczególności działania profilaktyczne, mające na celu ograniczenie ryzyka infekcji patogenów korzeniowych. Wskazano także znaczenie dostosowania składu gatunkowego drzewostanów do lokalnych warunków siedliskowych, unikania zakładania monokultur sosnowych i świerkowych na siedliskach nieodpowiednich oraz przebudowy drzewostanów jednowiekowych na bardziej zróżnicowane, wielogatunkowe i wielopiętrowe, o większej odporności ekologicznej i stabilności w zmieniającym się klimacie. Praca może stanowić podstawę do opracowania strategii adaptacyjnych dla gospodarki leśnej wobec nasilających się zmian środowiskowych i epidemiologicznych zagrożeń ze strony Heterobasidion spp.